Wat zijn luminantieverhoudingen?
Bij verlichting wordt vaak gekeken naar lux. Hoeveel licht valt er op een bureau, vloer, werkbank of productschap? Dat is belangrijk, maar het zegt niet alles over hoe prettig een ruimte aanvoelt. Een ruimte kan voldoende lux hebben en toch onrustig aanvoelen, of fel en vermoeiend zijn voor de ogen. Dat heeft vaak te maken met luminantieverhoudingen.
Wat is luminantie?
Luminantie is de helderheid die we ervaren wanneer we naar een oppervlak of lichtbron kijken. Het gaat dus niet alleen om hoeveel licht ergens op valt, maar vooral om hoe helder dat oppervlak voor ons lijkt.
Een wit bureaublad lijkt bijvoorbeeld helderder dan een donker bureaublad, ook als er evenveel licht op valt. Dat komt doordat lichte oppervlakken meer licht reflecteren. Ook glans, materiaal, kleur en kijkrichting hebben invloed op de luminantie.
Luminantie wordt uitgedrukt in candela per vierkante meter, afgekort cd/m².
Wat zijn luminantieverhoudingen?
Luminantieverhoudingen beschrijven het verschil in helderheid tussen verschillende delen van het gezichtsveld. Denk aan de verhouding tussen het werkvlak, de directe omgeving, de achtergrond en zichtbare lichtbronnen.
Wij ervaren een ruimte als prettig wanneer deze helderheden goed in balans zijn. Zijn de verschillen te groot, dan moeten onze ogen steeds schakelen tussen licht en donker. Dat kan vermoeiend zijn en het visueel comfort verminderen. Daarom zijn luminantieverhoudingen belangrijk in ruimtes waar mensen langere tijd kijken of werken, zoals kantoren, scholen, zorgomgevingen, winkels en werkplaatsen.
Zijn er richtwaarden voor luminantieverhoudingen?
In lichtontwerp worden vaak richtwaarden gebruikt om te beoordelen of helderheden prettig in balans zijn. Een bekende vuistregel is dat de verhouding tussen het werkvlak en de directe omgeving bij voorkeur niet groter is dan ongeveer 3:1. Voor verder weg gelegen oppervlakken wordt vaak een ruimere verhouding gebruikt, bijvoorbeeld rond 10:1.
Zie deze waarden vooral als ontwerpindicatie. De juiste verhouding hangt altijd af van de toepassing, de ruimte, de materialen en de gewenste sfeer.
Het verschil tussen lux en luminantie
Lux geeft aan hoeveel licht op een oppervlak valt. Luminantie geeft aan hoe helder dat oppervlak wordt waargenomen. Dat verschil is belangrijk. Stel dat er evenveel licht valt op een witte hoogglanzende tafel en op een donkergrijze matte tafel. De witte hoogglanzende tafel zal veel helderder lijken dan de donkergrijze matte tafel door de reflectie.
Dit laat zien dat een lichtplan niet klaar is wanneer simpelweg de luxwaarden kloppen. Ook de helderheid van oppervlakken en de onderlinge verhouding tussen die helderheden bepalen hoe prettig de verlichting wordt ervaren.
Waar letten we op in een lichtplan?
Bij luminantieverhoudingen kijken we naar het totale gezichtsveld. Niet alleen naar de lichtbron of het werkvlak, maar ook naar de directe omgeving, de achtergrond, wanden, plafonds en reflecterende oppervlakken. Het werkvlak moet voldoende helder zijn om goed te kunnen werken. De omgeving mag niet te donker zijn, anders ontstaat er een groot contrast. Ook wanden en plafonds zijn belangrijk, omdat zij bepalen hoe licht of donker de ruimte als geheel aanvoelt.
Luminantieverhoudingen verbeter je vaak niet door simpelweg meer licht toe te voegen, maar door licht beter te verdelen. Denk aan wanden mee verlichten, indirecte verlichting toepassen, lichtbronnen goed afschermen of de juiste bundelhoek en montagepositie kiezen.
Waar gaat het vaak fout?
Een veelgemaakte fout is dat een lichtplan vooral wordt beoordeeld op luxwaarden. Het bureau of de vloer haalt dan de gevraagde waarde, maar de ruimte voelt toch niet prettig aan. Bijvoorbeeld omdat wanden te donker blijven, lichtbronnen te fel zichtbaar zijn of contrasten te groot worden.
Ook donkere interieurs vragen extra aandacht, omdat donkere oppervlakken minder licht reflecteren. In winkels en showrooms mag contrast juist aanwezig zijn, zolang de balans klopt. Te veel contrast maakt een ruimte onrustig, terwijl te weinig contrast juist vlak en saai kan ogen.
Meer leren over verlichting?
Wilt u meer inhoudelijke kennis opdoen over verlichting, lichtontwerp en de keuzes die daarbij komen kijken? Schrijf u dan in voor onze gratis masterclass verlichting.
Tijdens deze masterclass delen we praktische kennis uit het vak en laten we zien waar u op moet letten bij het kiezen en beoordelen van goede verlichting.
Schrijf u gratis in voor de masterclass verlichting







